UYAP Celse Açma ve e-Duruşma Talebi Rehberi

UYAP üzerinde duruşma günü, mahkemenin açtığı celse kaydıyla belirlenir; avukatın rolü bu kaydı izlemek ve gerektiğinde dosya üzerinden talepte bulunmaktır. e-Duruşma ise avukatın duruşmaya fiziken gitmek yerine ses ve görüntü aktarımıyla katılması için mahkemeye yaptığı taleptir; dayanağı HMK m.149'daki ses ve görüntü nakli düzenlemesidir. Talebi kabul edip etmemek mahkemenin takdirindedir, bu yüzden talep gerekçeli olmalı ve duruşmadan makul bir süre önce yapılmalıdır. Aşağıda celse kaydının mantığını, talebin nasıl kurulacağını ve takip sürecinde nelere dikkat edilmesi gerektiğini bulacaksınız.

Celse ve e-Duruşma Birbirinden Nasıl Ayrılır?

Meslek pratiğinde bu iki kavram sık sık karıştırılır. Celse, bir davada duruşma yapılacak oturumun kaydıdır: hangi gün, hangi saatte, hangi salonda ve hangi işlem için toplanılacağı bu kayıtla belirlenir. e-Duruşma ise o oturuma katılma biçimiyle ilgilidir. Yani celse "duruşma ne zaman" sorusunun, e-Duruşma talebi ise "ben duruşmaya nasıl katılacağım" sorusunun cevabıdır. Biri mahkemenin işlemi, diğeri tarafın talebidir.

Örneğin Ankara'da icra ağırlıklı çalışan bir avukat, İstanbul'daki bir ticaret mahkemesinde görülen dosyası için tensip sonrası duruşma gününü öğreniyor. Duruşma günü kendisi için başka bir ilde önceden planlanmış bir işle çakışıyor. Burada iki ayrı soru doğar: celse gününü değiştirmek mümkün mü ve duruşmaya ses ve görüntü aktarımıyla katılmak mümkün mü? Birincisi erteleme veya tarih değişikliği talebiyle, ikincisi e-Duruşma talebiyle ilgilidir ve ikisi de mahkemenin takdirine bağlıdır.

Bu ayrımı baştan netleştirmek, dilekçenizin konusunu doğru kurmanızı sağlar. Mahkemeye "celse açılmasını" istemek ile "duruşmaya ses ve görüntü aktarımıyla katılmayı" istemek farklı sonuçlar doğurur. İlkinde yargılamanın gidişatı, ikincisinde yalnızca sizin duruşmaya iştirak şekliniz konuşulur. Dilekçede iki talebi birbirine karıştırmak, hakimin talebi eksik veya belirsiz değerlendirmesine yol açabilir.

Kamu sistemlerindeki ekran ve menü adları zaman zaman güncellendiği için bu yazıda belirli bir menü adımı tarif etmiyoruz. Kullandığınız sistemin güncel arayüzünü kendi oturumunuzda kontrol etmeniz, hem doğru bilgiye hem de gereksiz zaman kaybını önlemeye yarar. Aşağıdaki bölümlerde işin hukuki ve pratik çerçevesine odaklanıyoruz.

Bu ayrımın büro yönetimi tarafında da karşılığı vardır. Sekreter veya stajyer duruşma gününü takvime işlerken yalnızca tarihi kaydeder; katılım şekli ise dosyayı yürüten avukatın kararıdır. İki bilgiyi aynı satırda ama ayrı alanlarda tutmak, "bu duruşmaya kim, nasıl katılacak" sorusunun her zaman cevaplı olmasını sağlar. Katılım şekli belli değilse, duruşma gününden önce bu boşluğun kapatılması gerekir.

UYAP'ta Celse Kaydı Nasıl Oluşur?

Uygulamada celse kaydını mahkeme oluşturur. Hakim, dosyanın aşamasına göre duruşma günü verir; mahkeme kalemi de bu kararı sisteme işler. Taraf avukatının doğrudan "celse açma" yetkisi bulunmadığını varsaymak, beklentiyi doğru yönetmenin ilk adımıdır. Sizin yapabileceğiniz şey, dosya üzerinden gelen kayıtları takip etmek ve duruşmayla ilgili talebinizi mahkemeye iletmektir.

Celse kaydının sizin açınızdan önemi şudur: duruşma günü, o günle ilgili tüm hazırlıkların başlangıç noktasıdır. Tanık listesi, delil sunumu, ön inceleme hazırlığı, müvekkille koordinasyon ve gerekiyorsa e-Duruşma talebi hep bu tarihe göre planlanır. Tarih öğrenildikten sonra dosyayı takvime işlemek, çakışma varsa bunu erkenden fark etmenizi sağlar.

Celse bilgisi size nereden ulaşır?

Duruşma gününü genellikle tensip zaptı, ara karar veya duruşma zaptı üzerinden öğrenirsiniz. Taraflara duruşma gününün bildirilmesi çoğu zaman bir tebligatla ya da duruşmada hazır bulunmanın doğurduğu sonuçlarla gerçekleşir. Avukat için elektronik tebligat adresi zorunludur; mahkemenin gönderdiği bir evrak elektronik adresinize düştüğünde, tebligat süreleri hakkındaki genel kurallar işlemeye başlar. Bu nedenle e-tebligat kutusunu düzenli izlemek, duruşma gününü kaçırmamanın en temel şartıdır.

Duruşma günü değişirse ne olur?

Celse tarihi erteleme, tarih değişikliği veya mahkemenin iş durumu nedeniyle değişebilir. Yeni tarih size yeniden bildirilmiş olmalıdır. Takvim kaydınızı güncellememek, yeni duruşma gününü kaçırmanın klasik sebeplerindendir. Her ara karardan sonra duruşma gününü yeniden doğrulamak iyi bir alışkanlıktır.

Celse bilgisini büro içinde nasıl paylaşırsınız?

Duruşma günü öğrenildiğinde bilgi yalnızca dosyayı yürüten avukatta kalmamalıdır. Dosya numarası, mahkeme, duruşma günü ve saati, duruşmanın amacı ve katılım şekli ortak bir kayıtta tutulursa, avukatın izinli veya hasta olduğu bir günde bile büro duruşmadan haberdar olur. Bu kayıt ne kadar basit olursa o kadar işe yarar; karmaşık tablolar çoğu zaman güncellenmediği için eskir. Önemli olan, kaydın tek bir yerde durması ve her ara kararda gözden geçirilmesidir.

e-Duruşma Talebinin Hukuki Dayanağı: HMK m.149

e-Duruşma talebinin hukuki zemini, HMK m.149'daki ses ve görüntü nakli düzenlemesidir. Bu düzenleme, duruşmada bulunması gereken kişilerin ses ve görüntü aktarımı yoluyla yargılamaya katılabilmesine imkân tanıyan bir çerçeve sunar. Burada kritik olan nokta, bunun taraf için otomatik bir hak değil, mahkemenin değerlendirerek karar verdiği bir usul imkânı olduğudur. Dolayısıyla talebin kabulü, talebin içeriğine ve dosyanın özelliklerine bağlıdır.

Ses ve görüntü aktarımının mantığı, duruşmanın gerçekleştiği yer ile katılımcının bulunduğu yer arasında eşzamanlı iletişim kurulmasıdır. Katılımcı hem duyulur hem görülür; mahkeme de katılımcıyı hem duyar hem görür. Bu sayede, avukatın başka bir şehirde olması gibi pratik engeller yargılamanın akışını bozmadan aşılmaya çalışılır. Yine de duruşmanın usulüne uygun yürütülmesi, tarafların eşit ve etkili biçimde dinlenmesi esastır ve bunun sağlanıp sağlanamayacağını mahkeme değerlendirir.

Kanun maddesinin lafzına ve güncel yönetmelik veya uygulama düzenlemelerine, talebi hazırlamadan önce kendi kaynaklarınızdan bakmanız önerilir. Düzenlemelerde yapılan değişiklikler, talebin usulünü ve şartlarını etkileyebilir. Bu yazıda kesin süre, kesin teknik gereksinim veya kesin ekran adımı vermememizin sebebi de budur: bu ayrıntıları yanlış aktarmak, meslektaşınızı hatalı yönlendirmekten başka bir işe yaramaz.

Talebin hangi dosyalarda anlamlı olduğu da önemlidir. Tanık dinlenecek, yüz yüze beyan gerektiren veya hakimin tarafı bizzat görmesinin önem taşıdığı oturumlarda mahkeme ses ve görüntü aktarımına daha temkinli yaklaşabilir. Buna karşılık yalnızca ara karar için yapılan veya kısa bir usul işleminden ibaret oturumlarda talep daha kolay değerlendirilebilir. Bu bir kural değil, talebi kurarken dikkate alacağınız genel bir uygulama gözlemidir; her dosyada sonuç mahkemenin takdirine göre değişir.

Taraflar arasındaki dengeye de dikkat etmek gerekir. Karşı tarafın duruşmaya fiziken katıldığı bir dosyada ses ve görüntü aktarımıyla katılan avukatın, diğer katılımcılarla eşit imkânlarla yargılamaya iştirak edebilmesi esastır. Bu nedenle talep dilekçesinde, katılımınızın duruşmanın düzenini aksatmayacağını belirten kısa bir ifade kullanmak, hakimin değerlendirmesini kolaylaştırır.

Talebi Ne Zaman ve Nasıl Yapmalısınız?

Zamanlama bu talebin en kritik unsurudur. Talep, duruşmadan makul bir süre önce yapılmalıdır; çünkü mahkemenin talebi değerlendirmesi, kararını size ve diğer taraflara bildirmesi, gerekiyorsa teknik hazırlığı yapması zaman alır. Duruşmadan hemen önce yapılan bir talep, gerekçesi ne kadar haklı olursa olsun, değerlendirilemeden duruşma gününün gelmesi riskini taşır. Kesin bir gün sayısı vermiyoruz; ancak talebi duruşma tarihini öğrenir öğrenmez yapmak, en güvenli yaklaşımdır.

Talep şekil bakımından genellikle dosya üzerinden gönderilen bir dilekçe veya beyan evrakıdır. Evrakın ilgili dosyaya ve doğru mahkemeye gittiğinden emin olmak gerekir; yanlış dosyaya gönderilen bir talep, hiç yapılmamış sayılabilir. Evrakı gönderdikten sonra gönderim kaydını saklamak, ileride talebin zamanında yapıldığını göstermeniz gerektiğinde işinize yarar.

1. Duruşma tarihini doğrulayın. Tensip zaptı veya ara karardan celse gününü, saatini ve salonunu not edin.
2. Katılım ihtiyacınızı netleştirin. Neden fiziken katılamayacağınızı veya neden ses ve görüntü aktarımının uygun olduğunu belirleyin.
3. Talep dilekçesini hazırlayın. Dosya bilgilerini, duruşma tarihini ve HMK m.149 kapsamındaki talebinizi açıkça yazın.
4. Evrakı doğru dosyaya gönderin. Mahkeme adı ve esas numarasını göndermeden önce kontrol edin.
5. Kararı bekleyin ve izleyin. Mahkemenin talebe ilişkin kararını dosya kayıtlarından ve e-tebligat kutunuzdan takip edin.
6. Alternatif planınızı hazır tutun. Talep reddedilirse duruşmaya katılım için yedek bir plan belirleyin.

Altıncı adım çoğu zaman atlanır. Talebin kabul edileceğini varsaymak, ret kararı geldiğinde müvekkili ve duruşmayı riske sokar. Bu yüzden talep dilekçesini verir vermez, olumsuz sonuç ihtimaline karşı, yerine duruşmaya girebilecek bir meslektaş, stajyer veya vekâletnamesi bulunan bir avukat için hazırlık yapmanız yerinde olur.

Talep Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

İyi kurulmuş bir e-Duruşma talebi kısa, net ve gerekçelidir. Hakim, çok sayıda dosyayla ilgilenirken talebinizi hızlıca anlayabilmeli; neyi, neden ve hangi duruşma için istediğinizi ilk okumada görebilmelidir. Uzun anlatımlar yerine somut gerekçe ve açık bir talep cümlesi, talebin ciddiyetle değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Gerekçe bölümünde dikkat edeceğiniz nokta, gerekçeyi gerçeğe uygun ve ispatlanabilir tutmaktır. Mesafe, aynı güne denk gelen başka bir yükümlülük, sağlık veya ulaşım engeli gibi nedenler gerekçe olabilir; ancak bunların her biri için mahkemenin sizden belge veya açıklama isteyebileceğini düşünerek hazırlanın. Gerekçesi zayıf veya genel geçer ifadelerle kurulmuş bir talep, takdir yetkisinin ret yönünde kullanılmasına yol açabilir.

Talepte ayrıca duruşmanın hangi aşamasına katılmak istediğiniz, aktarım sırasında kullanacağınız iletişim yolunun mahkemenin belirleyeceği sisteme uyacağı ve mahkemenin kararına göre hareket edeceğiniz gibi hususlar yer alabilir. Teknik ayrıntıları kesin olarak bilmiyorsanız, bunları mahkemenin belirlemesine bırakan bir ifade kullanmak yeterlidir. Aşağıdaki liste, göndermeden önce gözden geçirmeniz gereken noktaları özetler.

• ✓ Mahkeme adı, esas numarası ve duruşma tarihi doğru yazıldı mı?
• ✓ Talep cümlesi ses ve görüntü aktarımıyla katılımı açıkça istiyor mu?
• ✓ Gerekçe somut ve gerçeğe uygun mu?
• ✓ Gerekçeyi destekleyen belge varsa dilekçeye eklendi mi?
• ✓ Evrak doğru dosyaya ve zamanında gönderildi mi?

Aşağıdaki kısa örnek, dilekçenin iskeletini gösterir. Gerçek dosyanızda mahkeme adı, esas numarası ve gerekçeyi kendi olayınıza göre yazmanız gerekir; bu metin yalnızca biçim örneğidir.

... Mahkemesi'ne, ... Esas sayılı dosya.

Dosyada ... tarihinde yapılacak duruşmaya, HMK m.149 kapsamında ses ve görüntü aktarımı yoluyla katılmam için gereğinin yapılmasını saygıyla talep ederim.

Gerekçe: (somut ve gerçeğe uygun gerekçe).

Gereğinin yapılmasını arz ve talep ederim.

Mahkemenin Takdiri ve Olası Sonuçlar

Talebi verdikten sonra üç temel sonuçtan biriyle karşılaşabilirsiniz: talep kabul edilir, reddedilir veya mahkeme duruşma anında karar verir. Hangisinin gerçekleşeceğini önceden bilemezsiniz; çünkü bu, hakimin dosyadaki takdirine bağlıdır. Burada yapılacak en doğru şey, her üç ihtimale de hazırlıklı olmaktır.

Talep kabul edilirse

Mahkeme talebi kabul ettiğinde, duruşmaya katılımın nasıl sağlanacağını size bildirir. Bu aşamada mahkemenin verdiği talimatlara uymak gerekir; bağlantı için kullanılacak yol, giriş zamanı ve duruşma düzeniyle ilgili yönlendirmeleri dikkatle okuyun. Duruşma gününden önce bağlantı bilgilerinizin ve cihazınızın hazır olduğundan emin olmak, aksamayı önler. Kesin teknik gereksinimleri burada vermiyoruz; bunları mahkemenin ve sistemin güncel duyurularından öğrenmelisiniz.

Talep reddedilirse

Ret halinde duruşma, fiziken katılım esasına göre yürütülür. Reddedilen bir talebin duruşmaya katılmama gerekçesi sayılmayacağını bilmek gerekir. Bu nedenle ret kararı geldiğinde hemen yedek planı devreye almak, müvekkilin hak kaybı yaşamasını önler. Ret kararının gerekçesini okumak da bir sonraki dosyada talebi nasıl kuracağınız konusunda size fikir verir.

Mahkeme duruşmada karar verirse

Bazen talep dosyada beklerken duruşma günü gelir ve mahkeme talebi o gün değerlendirir. Bu durum özellikle talep geç yapıldığında yaşanır. Böyle bir ihtimalde duruşmayı fiziken karşılayacak birinin hazır bulunması, kararın sizin aleyhinize çıkması halinde bile müvekkilin haklarının korunmasını sağlar. Talep ile duruşma günü arasındaki sürenin kısa kalması, belirsizliği artıran en büyük etkendir.

e-Tebligat, Süre ve Duruşma Takibi Birlikte Nasıl Yürür?

Duruşma takibi, tebligat ve süre yönetiminden bağımsız yürümez. Mahkeme duruşma gününü, ara kararı veya bir ihtarı size elektronik tebligatla bildirdiğinde, o tebligatın hukuki sonuçları devreye girer. Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır (Tebligat K. m.7/a). Tebliğ için muhatabın bir onay vermesi gerekmez; açmanız veya okumanız süreyi ne öne çeker ne de erteler.

Bu bilgi duruşma takibini doğrudan etkiler. Duruşma gününü bildiren bir tebligatı açmadığınız için bilmediğinizi söylemek, hukuken sizi korumaz. Tebligat, belirtilen kural uyarınca tebliğ edilmiş sayılır; duruşma günü de buna göre sizin açınızdan bilinen bir tarih haline gelir. Bu yüzden e-tebligat kutusunu düzenli kontrol etmek, avukatın profesyonel sorumluluğunun bir parçasıdır.

Avukatların elektronik tebligat adresi edinmesi zorunludur ve UETS (Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi) PTT tarafından işletilir. Büronuzda birden fazla avukat, sekreter ve stajyer çalışıyorsa, tebligatın kimin tarafından izleneceğini ve duruşma tarihinin takvime kimin tarafından işleneceğini baştan belirlemek gerekir. Sorumluluğun belirsiz kaldığı bürolarda duruşma günü kaçırma riski artar.

Duruşma gününü bildiren evrakın tebliğ sayıldığı tarih ile duruşmanın yapılacağı gün arasındaki ilişkiyi de gözden kaçırmamak gerekir. Tebligat beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayıldığı için, duruşma gününün hukuken size bildirilmiş olduğu an, evrakı okuduğunuz andan farklı olabilir. Duruşma tarihine yakın düşen tebligatlarda bu fark, talebinizi hazırlayıp gönderebileceğiniz süreyi doğrudan daraltır. Evrak elektronik adresinize düşer düşmez içeriğine bakmak, bu darlığı en aza indirir.

Süre hesabında da benzer bir titizlik gerekir. Gün olarak belirlenen sürelerde tebliğ günü sayılmaz; son gün hafta sonuna veya resmî tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş günü mesai sonunda biter (HMK m.92 ve m.93). Duruşma günüyle ilişkili bir süre, örneğin bir beyan veya delil bildirme süresi varsa, bunu duruşma tarihinden bağımsız ayrı bir takvim kaydı olarak izlemek yerinde olur. Süre hesabı için ücretsiz hukuki süre hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

MÜHLET ile Duruşma ve Tebligat Takibini Düzene Sokmak

Duruşma takibinde asıl risk, bilginin birkaç yere dağılmasıdır: tebligat bir yerde, takvim başka yerde, süre hesabı bir not defterinde. MÜHLET, bu dağınıklığı azaltmak için tasarlanmış bir süre takip ve tebligat yönetim platformudur. UETS'e düşen e-tebligatları tarayıcı eklentisiyle, sizin bilgisayarınızda ve sizin oturumunuzla alır; şifreniz MÜHLET'e verilmez ve MÜHLET sunucuları UETS'e bağlanmaz. duruşma talepleriniz kendi UYAP oturumunuzdan yürümeye devam eder.

Alınan tebligatı yapay zekâ ile tebligat analizi özelliği çözümler: mahkeme, esas numarası, taraflar ve tebligat türü ayrıştırılır. Her çıktı bağımsız bir usul kuralı motoruyla doğrulanır, güven düşükse avukattan onay istenir. Ardından süre takibi devreye girer ve süreleri adli tatil, resmî tatil ve hafta sonu düzeltmeleriyle Türk adli takvimine göre hesaplar.

Son gün yaklaştıkça bildirim sistemi e-posta, SMS ve uygulama veya tarayıcı bildirimiyle kademeli olarak hatırlatma yapar. Dava, müvekkil, duruşma ve görev kayıtlarını aynı yerde tutabilir, takvimle eşitleyebilir, iOS ve Android uygulamasından izleyebilirsiniz. Büro içinde ortak, avukat, sekreter ve stajyer rolleri ayrı yetkilerle çalışır. Veriler Türkiye'de barındırılır ve KVKK uyumludur. Sistem tebligat kredisiyle çalışır, ilk kullanımda ücretsiz deneme kredisi verilir; ayrıntılar için fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilecekler

En yaygın hata, talebi son ana bırakmaktır. Duruşma günü öğrenildiğinde hemen harekete geçmeyen avukat, kararın duruşmadan önce çıkmasını güvenceye alamaz. İkinci hata, talebin kabul edileceğini varsaymaktır. Takdir mahkemede olduğu için, ret ihtimaline karşı hazırlık yapılmamışsa duruşmada hazır bulunamama riski doğar. Üçüncü hata ise talebi yanlış dosyaya veya yanlış mahkemeye göndermektir; bu tür bir hata, talebin hiç değerlendirilmemesine yol açabilir.

Bir diğer sık hata, celse ile e-Duruşma kavramlarını birbirine karıştırıp dilekçeyi muğlak yazmaktır. Duruşmanın ertelenmesini isteyen bir dilekçe ile duruşmaya ses ve görüntü aktarımıyla katılmak isteyen bir dilekçe farklı taleplerdir. Birini yazmak isterken diğerini yazmak, mahkemenin talebi beklediğiniz şekilde değerlendirmemesine yol açar. Talep cümlesini tek ve açık tutun.

Gerekçe konusunda aşırılık da hata sayılabilir. Gerçekle bağdaşmayan veya ispatlanamayacak gerekçeler, avukatın mahkeme nezdindeki güvenilirliğini zedeler. Teknik hazırlığı ihmal etmek de ayrı bir risktir; talep kabul edilse bile duruşma gününde bağlantı sorunu yaşamak, katılımınızı engelleyebilir. Duruşmadan önce cihaz ve bağlantı denemesi yapmak, bu sorunu büyük ölçüde azaltır. Duruşma günü ve süre kayıtlarını manuel not defterlerinde tutmak da, bilgi kaybına yol açan klasik bir hatadır. Bu hataları önlemek için dosyaları düzenli aralıklarla gözden geçirmek ve kritik tarihleri tek bir takvimde birleştirmek yerinde olur.

Son olarak, müvekkille iletişimi ihmal etmek de sık yapılan hatalar arasındadır. Duruşmaya ses ve görüntü aktarımıyla katılacağınızı, müvekkil duruşmada hazır bulunacaksa ona önceden bildirmeniz gerekir. Müvekkilin duruşmaya nasıl hazırlanacağı, nereye gideceği ve kiminle irtibat kuracağı belli değilse, talep kabul edilse dahi duruşma günü karışıklık yaşanabilir. Ayrıca talebin kabul veya ret sonucunu, müvekkile kısa bir bilgilendirmeyle aktarmak, güven ilişkisinin korunmasına yardımcı olur. Duruşma sonrasında zapta bakmak ve bir sonraki celse gününü yeniden kaydetmek de takip zincirinin son halkasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki değerlendirme gerekir.